У папраўчых калоніях базавыя патрэбы жанчыны быць ахайнай і захоўваць чалавечую годнасць становяцца падставай для рэгулярных пакаранняў, рапартаў і псіхалагічнага гвалту.
«Вайна з жаноцкасцю» ў папраўчай калоніі – гэта не выпадковая адсутнасць касметыкі на паліцах лагерных крамаў і не бытавая неўладкаванасць «па рэшткавым прынцыпе». Гэта свядома сканструяваная дзяржаўная палітыка, накіраваная на поўнае сціранне гендарнай ідэнтычнасці. Натуральную і базавую патрэбу жанчыны выглядаць ахайна пенітэнцыярная сістэма цынічна ператварае ў зону пастаяннай асабістай рызыкі і інструмент жорсткага татальнага кантролю.
Сімвал пратэсту і дэфіцыт за капейкі
Любая праява індывідуальнасці ва ўмовах зняволення ўспрымаецца адміністрацыяй як бунт і неадкладна спыняецца. Самым яскравым прыкладам гэтай бескампраміснай барацьбы стала поўнае канфіскаванне і блакаванне чырвонай касметыкі. Пасля таго як палітзняволеная Марыя Калеснікава ператварыла яркую памаду ў міжнародны сімвал стойкасці і пратэсту, лагерная крама імгненна апусцела: з асартыменту канфіскавалі ўсе чырвоныя памады і алоўкі для вуснаў.
Зрэшты, для большасці жанчын недаступным аказваецца нават элементарны гігіенічны догляд. Дэкаратыўная касметыка ў калоніі – недасяжная раскоша. Ва ўмовах жорсткага фінансавага ліміту (у многіх асуджаных ён не перавышае 84 рублёў у месяц) жанчыны вымушаныя выдаткоўваць амаль усе грошы на базавыя сродкі гігіены. Купіць звычайны ўвільгатняльны крэм для твару, каб захаваць скуру ў суровых лагерных умовах, атрымліваецца адзінкам – на гэта проста не застаецца грошай.
Забароненая грыўка і «тлустыя хусткі»
Працэдура догляду за валасамі ператвораная адміністрацыяй у абсурдную паласу перашкод. Зняволеныя абавязаныя пастаянна насіць форменныя галаўныя ўборы. Улічваючы, што паводле распарадку душ дазволены строга адзін раз на тыдзень, хусткі імкліва засальваюцца, а фрызуры пад імі ператвараюцца ў заблытаны ком.
Самастойны дагляд за сабой пры гэтым прыраўноўваецца да злоснага парушэння рэжыму. Стрыгчы сябе ці адна адну жанчынам катэгарычна забаронена. Спроба падраўняць адрослую грыўку або кончыкі валасоў нажніцамі, патаемна ўзятымі на швейнай фабрыцы, расцэньваецца як грубая правіна. Калі жанчыну зловяць з нажніцамі ў туалеце, дысцыплінарны рапарт ёй гарантаваны.
Афіцыйны шлях – цырульня калоніі – існуе хутчэй на паперы. На 1500 зняволеных працуе ўсяго адна майстрыня. Чаргі расцягваюцца на месяцы: паводле сведчанняў былых асуджаных, за ўвесь гадавы тэрмін трапіць у цырульню ўдаецца не больш за два разы.
Паляванне на «неахайны выгляд»
Галоўны парадокс і цынізм пенітэнцыярнай машыны палягае ў замкнёным коле: пазбаўляючы жанчын фізічнай магчымасці даглядаць за сабой, іх адначасова рэгулярна караюць за наступствы гэтага пазбаўлення.
Адміністрацыя калоніі, у склад якой уваходзяць і мужчыны-афіцэры, рэгулярна праводзіць строгія агляды. Напружана і пільна правяраючыя ўглядаюцца ў дэталі: даўжыню пазногцяў, акуратнасць фрызураў, стан формы. Паводле слоў былых зняволеных, супрацоўнікі мэтанакіравана шукаюць любую падставу, каб выпісаць рапарт за «неахайны знешні выгляд». Жанчына аказваецца ў пастцы: яна не можа прывесці сябе ў парадак, але за найменшы недахоп у знешнасці плаціць штрафным ізалятарам або пазбаўленнем спатканняў.
Выпрабаванне холадам
З надыходам зімы інстытуцыйная «вайна з жаноцкасцю» перарастае ў чыстае фізічнае катаванне. У стандартны камплект зімовага адзення, якое выдаецца калоніяй, прынцыпова не ўваходзяць пальчаткі.
Калі ў асуджанай няма падтрымкі з волі або яна пазбаўленая права на атрыманне пасылак, яна вымушаная выходзіць на люты мароз з голымі рукамі. Самыя танныя пальчаткі ў турэмнай краме каштуюць каля 10 рублёў. Пры лагерных заробках у некалькі капеек або рублёў жанчыне трэба працаваць 2–3 месяцы (а часам і больш) толькі дзеля таго, каб выратаваць рукі ад абмаражэння і глыбокіх трэшчын.