Галоўным інструментам, які не дазваляе пенітэнцыярнай сістэме цалкам знішчыць асобу жанчыны ў зняволенні, застаецца каханне. Гэта глыбокае разуменне таго, што на волі цябе чакаюць, за цябе змагаюцца і табой ганарацца. Гісторыя Паліны Шарэнда-Панасюк і яе мужа Андрэя — гэта прыклад таго, як супольнае супрацьстаянне выпрабаванням здольнае не проста захаваць сям’ю, але і зрабіць яе мацнейшай.
Андрэй і бацька, і маці
Пакуль палітвязынка Паліна адбывала чатыры гады зняволення ў калоніі, яе муж Андрэй утрымліваў сям’ю на волі. Для яго гэта быў час сур’ёзнай трансфармацыі і прыняцця на сябе каласальнай адказнасці. Андрэй фактычна стаў для іх дзяцей і бацькам, і маці адначасова.
Гэта быў цяжкі, знясільваючы шлях, які патрабаваў поўнай перабудовы звыклага побыту і ладу жыцця. Андрэй навучыўся гатаваць, узяў на сябе ўсе хатнія абавязкі, прыйшоў да сапраўднай самастойнасці і мужнасці, каб самастойна забяспечваць і абараняць дзяцей, пакуль жонка знаходзіцца за кратамі. Пры гэтым ён ні на хвіліну не спыняўся ў барацьбе за вызваленне Паліны.
«Мы абодва змагаліся адзін за аднаго»
Для самой Паліны ведаць, што адбываецца на волі, і адчуваць падтрымку мужа было найважнейшай апорай. Яна падкрэслівае, што іх выпрабаванне не было аднабаковым — гэта была супольная бітва, у якой кожны трымаў свой фронт.
«Я скажу, што мы абодва змагаліся адзін за аднаго, — згадвае Паліна Шарэнда-Панасюк. — Вось я і ў тых мясцінах за яго змагалася… Ён змяніўся ў лепшы бок як мужчына… Ён навучыўся гатаваць… Ён прыйшоў да самастойнасці, як сапраўдны мужчына ўтрымліваць дзяцей, сям’ю, змагацца за жонку…».
Гэты доўгачаканы шлях завяршыўся момантам, які яны пракручвалі ў галаве тысячы разоў — першымі абдымкамі на волі пасля гадоў разлучэння. Гэта быў момант ціхага, але вельмі моцнага ўсведамлення сваёй перамогі:
«Проста глядзелі адзін на аднаго. Так абняліся, канешне, сказалі: “Ну што, мы вытрымалі ўсё? Мы прайшлі, мы зноў разам”».
Мы настроены аптымістычна
Вяртанне да сумеснага жыцця патрабуе сіл, але Паліна і Андрэй прынцыпова адмаўляюцца ад пазіцыі пакутнікаў. Зняволенне і калонія засталіся ў мінулым, і сям’я свядома не дазваляе перажытаму змроку атручваць іх цяперашні дзень.
«А вы ведаеце, мы зараз настроены аптымістычна, — дзеліцца Паліна. — Мы глядзім у будучыню. А вось пра турму не гаворыцца. Калі гаворым, то гэта больш у такім гумарыстычным плане. Мы гэта прайшлі. Мы гэта вытрымалі. Вось мы не ахвяры, мы героі. Вось мы ідзем наперад».
Прыняцце досведу зняволення без пазіцыі ахвяры, а праз асэнсаванне сябе героямі — гэта важнейшы псіхалагічны крок на шляху да паспяховай рэсацыялізацыі. Пянітэнцыярная сістэма здольная адабраць гады фізічнай свабоды, але яна бяссільная супраць супольнага аптымізму, вернасці і кахання. Калі людзі змагаюцца адзін за аднаго, яны не проста праходзяць праз выпрабаванні, а ствараюць трывалы эмацыйны падмурак для вяртання да нармальнага жыцця. Менавіта такое ўзаемнае прызнанне і здольнасць разам глядзець у будучыню дазваляюць чалавеку хутка і бязбольна аднавіць свае сацыяльныя ролі, захаваўшы ўласную годнасць і чалавечнасць.