Уявім звычайны вечар. Жанчына сустракаецца з сябрамі, размова становіцца вясёлай, яна смяецца. На нейкі час ёй лёгка. А потым прыходзіць думка: «А ён цяпер у камеры».
Настрой змяняецца. З’яўляецца няёмкасць, часам — віна. Нібыта яна зрабіла нешта недарэчнае, хаця яшчэ хвіліну таму проста была сярод людзей, з якімі добра.
Мне хочацца пагаварыць пра гэты момант. Пра тое, чаму для некаторых жонак палітвязняў радасць патрабуе ўнутранага дазволу і чаму атрымаць яго бывае складана.
Адкуль бярэцца віна
Калі блізкі чалавек пазбаўлены свабоды, розніца паміж вашымі магчымасцямі адчуваецца асабліва востра. Вы можаце выйсці на вуліцу, выбраць ежу, абняць дзяцей, паехаць да мора. Ён гэтага зрабіць не можа.
Усведамленне гэтай няроўнасці можа выклікаць балючае пытанне: «Чаму мне можна, калі яму нельга?»
Тут часам узнікае ўнутранае правіла: каб заставацца побач з мужам, трэба ўвесь час падзяляць яго цяжар. Калі яму дрэнна, мне таксама павінна быць дрэнна. Калі я атрымліваю задавальненне, значыць, недастаткова думаю пра яго.
Гэта магчымая логіка перажывання віны, але яна не абавязковая для ўсіх. Адна жанчына спакойна дазваляе сабе адпачываць, іншая адчувае віну нават за каву ў прыемным месцы. Многае залежыць ад адносін у пары, сямейных установак, рэакцый навакольных і цяперашніх абставін.
Важна заўважыць, што пачуццё віны яшчэ не даказвае, што чалавек учыніў нешта дрэннае. Часам яно ўзнікае, калі жыццё не адпавядае вельмі строгаму ўнутранаму правілу.
Калі цяжкасць становіцца мерай любові
Жанчына можа нават не прамаўляць гэтага ўслых, але адчуваць: чым цяжэй мне без яго, тым больш відавочна, што я кахаю і чакаю.
Тады добры дзень выклікае падазрэнне. «Я сёння амаль не плакала. Няўжо прывыкла?» Цікавая праца, новае знаёмства ці ўдалая паездка могуць здавацца прыкметамі аддалення.
Я б тут прапанавала спыніцца і спытаць: па чым мы вызначаем блізкасць?
У адносінах яна можа выяўляцца праз лісты, увагу, вернасць дамоўленасцям, клопат, жаданне дзяліцца жыццём. Інтэнсіўнасць перажыванняў змяняецца з дня ў дзень. З гэтага нельга зрабіць адназначную выснову пра тое, наколькі чалавек любіць.
Можна сумаваць па мужу і смяяцца з жарту. Можна непакоіцца пра яго здароўе і з цікавасцю працаваць над новым праектам. Гэтыя станы могуць суіснаваць.
Страх чужой ацэнкі
Часам віна ўзмацняецца праз меркаваны погляд іншых: «Што скажуць, калі ўбачаць мае фатаграфіі з адпачынку? Як успрымуць святкаванне дня нараджэння?»
Не заўсёды гэты страх беспадстаўны. Навакольныя сапраўды могуць мець уяўленні пра тое, як павінна выглядаць жанчына, якая чакае мужа са зняволення. Часам ад яе чакаюць пастаяннай сур’ёзнасці, сціпласці ў жаданнях і гатоўнасці адкласці ўласнае жыццё.
У такіх умовах даводзіцца яшчэ і кіраваць уражаннем: выбіраць, што паказваць, тлумачыць паездку, апраўдваць усмешку.
Мне здаецца важным пакінуць жанчыне магчымасць самой вырашаць, чым дзяліцца. Яна можа захоўваць прыватнасць, улічваць бяспеку, не публікаваць асабістыя падзеі. Пры гэтым адсутнасць публікацыі і забарона на саму падзею — розныя рашэнні. Можна не выстаўляць фатаграфіі і ўсё ж дазволіць сабе добра правесці дзень.
Што азначае «я не маю права святкаваць»
За гэтымі словамі могуць стаяць розныя перажыванні.
Камусьці сапраўды не хочацца свята без мужа. Іншая жанчына хоча сустрэцца з сябрамі, але баіцца, што потым стане яшчэ больш сумна. Хтосьці трывожыцца, што прапусціць важны званок. У кагосьці няма грошай ці сіл на падрыхтоўку.
Таму я б не спяшалася адказваць: «Абавязкова святкуй, табе трэба жыць далей». Такая парада можа ператварыцца ў чарговае патрабаванне.
Спачатку варта зразумець: «Я не хачу» ці «Я хачу, але забараняю сабе»? І калі забараняю — чаго менавіта баюся?
Адказ дапаможа выбраць тое, што цяпер падыходзіць. Магчыма, вялікая сустрэча будзе залішняй, а вячэра з адной сяброўкай — прыемнай. Магчыма, хочацца паездкі, у якой будзе час і на адпачынак, і на ліст мужу. Магчыма, сёлета дзень нараджэння хочацца правесці ціха.
Ці трэба заслужыць адпачынак
Я часта думаю пра тое, як лёгка нават клопат пра сябе ператвараецца ў абавязак. Жанчыне прапануюць адпачываць, каб потым лепш падтрымліваць мужа, быць цярплівай маці, больш паспяваць.
У гэтым ёсць практычны сэнс, але за ім можа зноў знікнуць яна сама.
У яе могуць быць уласныя прычыны паехаць у падарожжа, купіць прыгожую сукенку ці правесці вечар у кампаніі. Задавальненне не заўсёды патрабуе тлумачэння будучай карысцю для кагосьці.
І адначасова яна можа нічога такога не хацець. Права на радасць уключае свабоду выбіраць яе форму і не прымушаць сябе весяліцца.
Як абыходзіцца з віной
Калі прыемная падзея выклікае віну, можна спачатку назваць думку, якая яе суправаджае. Напрыклад: «Калі я адпачываю, я здраджваю мужу».
Потым удакладніць:
— Якую нашу дамоўленасць я парушаю?
— Якую канкрэтную шкоду прыносіць гэтая паездка ці сустрэча?
— Ці патрабую я ад сябе таго, чаго не патрабавала б ад блізкай сяброўкі ў такой жа сітуацыі?
— Як я хацела б падтрымліваць сувязь з мужам, захоўваючы месца для ўласнага жыцця?
Калі ёсць рэальная праблема — напрыклад, выдаткі ставяць пад пагрозу неабходную дапамогу сям’і, — яе можна абмеркаваць і шукаць рашэнне. Калі парушэння няма, але віна застаецца, важна даследаваць само правіла, паводле якога радасць стала недапушчальнай.
Не абавязкова спачатку цалкам пазбавіцца віны і толькі потым дазволіць сабе нешта прыемнае. Часам новы досвед пачынаецца з невялікага кроку: пайсці на шпацыр, прыняць запрашэнне, адсвяткаваць некалькі гадзін — і заўважыць, што любоў і сувязь з блізкім захаваліся.
Мне хочацца, каб у жыцці жонак палітвязняў заставалася месца для падзей, якіх яны самі чакаюць. Для сустрэчы, цікавай працы, дня нараджэння, паездкі.
І каб пасля добрага вечара можна было сказаць сабе: «Сёння мне было радасна» — без неабходнасці адразу прасіць за гэта прабачэння.